Artykuł partnera
Suplementy diety kupujemy bez recepty, więc łatwo uznać je za produkty całkowicie neutralne. W większości sytuacji tak jest. Część substancji z takich preparatów wchodzi jednak w reakcje z lekami na receptę. Nie wynika to ze złej jakości suplementu, lecz ze zwykłej chemii i fizjologii — sposobu, w jaki organizm wchłania i rozkłada substancje.
Ten tekst nie jest listą zakazów. Pokazuje mechanizm: to, w jaki sposób suplement wpływa na działanie leku. Gdy mechanizm jest jasny, łatwiej ocenić, czy dana kombinacja to realny problem, czy tylko teoretyczny. Interakcje suplement–lek można ująć w cztery główne rodziny. Poniżej opisano każdą z nich.
1. Suplement ogranicza wchłanianie leku
To najczęstszy mechanizm. Niektóre minerały wiążą cząsteczkę leku w żołądku i jelicie, tworząc związek nierozpuszczalny. Lek nie zostaje wchłonięty i jest wydalany, zanim osiągnie stężenie skuteczne.
Magnez (a także wapń, cynk, żelazo) a antybiotyki tetracyklinowe. Dwuwartościowe jony metali wiążą grupy cząsteczki tetracykliny i tworzą nierozpuszczalne kompleksy. W efekcie antybiotyk wchłania się słabiej. Opisano to już w latach 70. (Neuvonen PJ, Drugs 1976).
Rozwiązanie jest proste: wystarczy odstęp 2–3 godzin między suplementem a antybiotykiem. Nie trzeba rezygnować z żadnego z nich — wystarczy rozdzielić je w czasie.
Żelazo a lewotyroksyna. Mechanizm jest taki sam, ale skutki poważniejsze. Lewotyroksynę przyjmują osoby z niedoczynnością tarczycy, a żelazo należy do najczęściej suplementowanych minerałów. Jony żelaza wiążą tyroksynę w kwaśnym środowisku żołądka i obniżają jej wchłanianie (Campbell NR i wsp., Ann Intern Med 1992). Dla pacjenta oznacza to, że dobrze dobrana dawka hormonu przestaje w pełni działać. Zalecany odstęp to minimum 4 godziny — najlepiej lewotyroksyna rano na czczo, a żelazo w dalszej części dnia.
Wniosek dla całej tej rodziny jest wspólny: problemem nie jest samo połączenie substancji, lecz kolejność i odstęp czasowy.
2. Suplement przyspiesza rozkład leku w wątrobie
W tej rodzinie odstęp czasowy już nie pomaga. Niektóre substancje roślinne pobudzają enzymy wątrobowe rozkładające leki. Wątroba metabolizuje lek szybciej, więc jego stężenie we krwi spada — czasem poniżej progu skuteczności.
Dziurawiec zwyczajny a antykoncepcja hormonalna. Dziurawiec to najlepiej udokumentowany induktor enzymatyczny wśród ziół. Zawarta w nim hyperforyna pobudza enzym CYP3A4 oraz białko transportujące P-glikoproteinę. W rezultacie hormony z tabletki antykoncepcyjnej rozkładają się szybciej, ich stężenie spada, a ochrona przed ciążą słabnie. Wykazano to w badaniu z randomizacją (Pfrunder A i wsp., Br J Clin Pharmacol 2003).
Opisywano także nieplanowane ciąże u kobiet łączących dziurawiec z antykoncepcją. Warto pamiętać, że dziurawiec bywa składnikiem preparatów „na nastrój” czy „na sen”, więc nie zawsze wiemy, że go przyjmujemy. Przy antykoncepcji hormonalnej to interakcja istotna klinicznie — dziurawiec lepiej świadomie odstawić albo zabezpieczyć się dodatkową, niehormonalną metodą i skonsultować z lekarzem.
Ta sama hyperforyna obniża stężenie wielu innych leków — od leków przyjmowanych po przeszczepie, przez część kardiologicznych, po niektóre przeciwwirusowe. To dlatego dziurawiec jest jednym z niewielu ziół, o które farmaceuci pytają wprost.
3. Suplement i lek działają w tę samą stronę
Tutaj problem polega nie na blokowaniu czy przyspieszaniu, lecz na tym, że suplement i lek robią to samo. Ich efekty się sumują, a podwójna dawka tego samego działania bywa ryzykowna.
Omega-3 i witamina K2 a leki wpływające na krzepnięcie. To dwa różne przykłady tej samej zasady.
Kwasy omega-3 w wysokich dawkach nieznacznie hamują zlepianie się płytek krwi (Knapp HR i wsp., N Engl J Med 1986). U osoby zdrowej nie ma to znaczenia. U osoby przyjmującej leki przeciwzakrzepowe (warfaryna, acenokumarol) efekty mogą się jednak sumować i teoretycznie nasilić skłonność do krwawień. Dawki poniżej 2 g EPA+DHA dziennie uznaje się zwykle za bezpieczne, ale przy leczeniu przeciwzakrzepowym decyzję lepiej pozostawić lekarzowi kontrolującemu wskaźnik INR.
Witamina K2 działa odwrotnie, a mimo to również bywa problematyczna. Warfaryna działa właśnie przez blokowanie witaminy K, więc dostarczanie jej w suplemencie osłabia lek i rozchwiewa kontrolę krzepnięcia (Theuwissen E i wsp., J Thromb Haemost 2013). Zasada jest tu jednoznaczna: przy warfarynie nie zmienia się suplementacji witaminy K na własną rękę — każda zmiana wymaga kontroli INR.
Czerwone drożdże ryżowe a statyny. Ten przykład bywa nierozpoznany, bo dotyczy dwukrotnego przyjęcia tej samej substancji. Czerwone drożdże ryżowe zawierają monakolinę K — związek chemicznie identyczny z lowastatyną, czyli statyną (EFSA, 2018). Osoba, która przyjmuje statynę na receptę i „naturalny” preparat z czerwonych drożdży na cholesterol, w praktyce podwaja dawkę statyny, a wraz z nią ryzyko uszkodzenia mięśni.
Tych dwóch preparatów nie należy łączyć — przy terapii statyną warto odstawić czerwone drożdże ryżowe i skonsultować się z lekarzem.
4. Suplement nasila działanie leku na układ nerwowy
Ostatnia rodzina dotyczy leków psychiatrycznych i nasennych — obszaru, w którym skutki pomyłki bywają najbardziej dotkliwe.
L-tryptofan i 5-HTP a leki przeciwdepresyjne (SSRI). L-tryptofan to prekursor serotoniny — substancja, z której organizm wytwarza ten neuroprzekaźnik. Leki z grupy SSRI również podnoszą poziom serotoniny, tyle że innym mechanizmem. Połączenie obu może wywołać zespół serotoninowy — stan potencjalnie zagrażający życiu (pobudzenie, drżenia, gorączka, przyspieszone tętno). To klasyczny, podręcznikowy mechanizm. Preparatów z tryptofanem lub 5-HTP nie łączy się z antydepresantami bez nadzoru lekarza.
Melatonina a leki uspokajające (benzodiazepiny). Melatonina bywa traktowana jak nieszkodliwe „coś na sen”. W połączeniu z benzodiazepinami jej działanie uspokajające sumuje się jednak z działaniem leku (NIH ODS; dane z badań nad melatoniną i alprazolamem). Efektem jest nadmierna senność — istotna zwłaszcza u osób starszych i podczas prowadzenia pojazdów. Rzadko kończy się to poważnie, ale łączenie bez konsultacji nie jest wskazane.
Dwie zasady na koniec
Nie chodzi o to, by rezygnować z suplementów. Wystarczą dwie proste zasady.
Mów lekarzowi i farmaceucie, co przyjmujesz. Wielu pacjentów nie wspomina o suplementach, bo „to przecież nie lek”. Tymczasem to właśnie niewymienione preparaty najczęściej stoją za nieoczekiwaną interakcją. Farmaceuta w aptece potrafi w minutę sprawdzić, czy dana kombinacja jest bezpieczna.
Pytaj, zanim połączysz — zwłaszcza przy terapiach przewlekłych: lekach przeciwzakrzepowych, hormonach tarczycy, antykoncepcji, lekach na cholesterol i lekach psychiatrycznych. To pięć obszarów, w których interakcje z suplementami pojawiają się najczęściej.
Konkretną parę — suplement i lek — można sprawdzić w bezpłatnej, publicznej bazie interakcji: suplermed.pl/interakcje.html. Każda z 220 par zawiera opis mechanizmu, praktyczne zalecenie i odniesienie do źródła naukowego. Baza jest weryfikowana farmaceutycznie i można ją swobodnie przeszukiwać.
Powyższe informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują porady lekarza ani farmaceuty. W razie wątpliwości dotyczących własnego leczenia skonsultuj się z osobą wykonującą zawód medyczny.
Autor: mgr farm. Wojciech Kula, nr PWZF 11026068
Źródło zdjęcia: pexels.com
